Lidhja mes kancerit dhe ushqimit që mjekët rrallë e theksojnë, tashmë konfirmohet edhe nga kërkimet e reja

Kur pyet shumicën e onkologëve se si mund të parandalohet kanceri, biseda zakonisht përqendrohet te kontrollet periodike, gjenetika dhe trajtimet farmaceutike për uljen e rrezikut. Ushqimi, nëse përmendet, shpesh mbetet thjesht një këshillë e përgjithshme: të hash më shumë perime. Por ajo që rrallë thuhet qartë është se ajo që vendosim në pjatë çdo ditë mund të jetë një nga mjetet më të fuqishme për parandalimin e kancerit.

Një meta-analizë e re e botuar në eClinicalMedicine, një revistë e grupit The Lancet, i jep kësaj teme peshë edhe më të madhe. Studiuesit analizuan të dhëna nga 2.2 milionë njerëz në 17 studime të ndryshme dhe zbuluan se personat që ndiqnin më nga afër një mënyrë ushqyerjeje të bazuar në ushqime bimore dhe të plota kishin 7% më pak gjasa të zhvillonin kancer dhe 12% më pak rrezik për të vdekur nga ai, krahasuar me ata që nuk ushqeheshin në këtë mënyrë.

Këto nuk janë shifra të vogla, sidomos kur flasim për një sëmundje që merr afro 10 milionë jetë çdo vit në mbarë botën.

Një studim me 2.2 milionë njerëz e bën të pamundur injorimin e lidhjes mes dietës dhe kancerit

Kjo analizë përfshiu studime të zhvilluara në vende të ndryshme dhe përgjatë disa dekadave. Kur të gjitha të dhënat u bashkuan në një tablo të vetme, rezultati ishte i qartë: njerëzit që ushqeheshin më afër një modeli me ushqime të plota dhe të pasura me produkte bimore kishin dukshëm më pak gjasa të sëmureshin nga kanceri dhe të humbnin jetën prej tij.

Sipas të dhënave të përmendura në studim, rreth 20% e vdekjeve nga kanceri në vendet perëndimore lidhen tashmë me ushqyerjen e dobët. Pra, jo vetëm me gjenetikën apo “fatin e keq”, por edhe me zgjedhjet ushqimore të përditshme — gjë që do të thotë se një pjesë e këtyre rasteve mund të ishin parandaluar.

Pse kanceri zhvillohet në heshtje për vite me radhë

Kanceri nuk shfaqet brenda një nate. Ai zhvillohet gradualisht, shpesh për vite të tëra, i nxitur nga inflamacioni kronik, dëmtimi oksidativ, çrregullimet hormonale dhe dobësimi i sistemit imunitar. Të gjitha këto ndikohen drejtpërdrejt nga ushqimi.

Një dietë e mbushur me ushqime ultra të përpunuara, drithëra të rafinuara, sheqer të tepërt dhe vajra industrialë nxit në heshtje këto procese, ditë pas dite, pa dhënë domosdoshmërisht sinjale të menjëhershme, derisa problemi të bëhet serioz.

Në të kundërt, ushqimet bimore të plota veprojnë si mbrojtës natyralë. Fibrat ushqejnë bakteret e dobishme të zorrëve, të cilat luajnë rol të rëndësishëm në imunitet. Polifenolet që gjenden te manaferrat, perimet kryqëzore dhe zarzavatet me gjethe të errëta veprojnë si antioksidantë dhe ndihmojnë trupin të aktivizojë mekanizmat e vet të pastrimit dhe mbrojtjes. Përbërësit e brokolit, hudhrës dhe domates janë studiuar për aftësinë e tyre për të frenuar rritjen jonormale të qelizave përpara se ajo të shndërrohet në problem klinik.

Për shumë kohë, mjekësia perëndimore e ka trajtuar kancerin si diçka që thjesht “i ndodh” njeriut — një sëmundje që zbulohet dhe më pas trajtohet. Por kërkimet në rritje mbi ushqyerjen po tregojnë një pamje tjetër: rreziku për kancer ndikohet shumë më tepër nga mënyra e jetesës sesa është pranuar zakonisht.

Cilat ushqime e ulin rrezikun e kancerit dhe cilat e rrisin atë

Kalimi drejt një mënyre ushqyerjeje mbrojtëse ndaj kancerit nuk kërkon përsosmëri, por kërkon zgjedhje të qëndrueshme dhe të vetëdijshme.

Baza e pjatës duhet të jenë ushqimet bimore të plota: zarzavatet me gjethe të errëta, perimet kryqëzore si brokoli dhe lakrat e Brukselit, hudhra dhe qepët, manaferrat me ngjyra të forta, bishtajoret dhe arrat natyrale ose të mbira. Këto ushqime ofrojnë fibra, vitamina, antioksidantë dhe fitokimikate që veprojnë së bashku në mënyrë shumë më të fuqishme sesa çdo suplement i vetëm.

Nga ana tjetër, disa ushqime njihen qartë si faktorë që rrisin rrezikun. Mishrat e përpunuar, si hot dogët, sallamet dhe proshuta, klasifikohen si kancerogjenë të Grupit 1, që do të thotë se ekzistojnë prova të forta se mund të shkaktojnë kancer te njerëzit. Po ashtu, ushqimet ultra të përpunuara, të pasura me aditivë sintetikë, vajra të rafinuar dhe sheqerna të shtuar, nxisin inflamacionin kronik. Alkooli gjithashtu konsiderohet një kancerogjen i drejtpërdrejtë dhe lidhet me të paktën shtatë lloje të ndryshme kanceri.

Yndyrnat e mira kanë rëndësi

Një tjetër element i rëndësishëm janë yndyrnat me veprim anti-inflamator. Vaji ekstra i virgjër i ullirit, avokado, arrat, farat e lirit dhe peshqit e yndyrshëm si salmoni dhe sardelet përmbajnë omega-3 dhe yndyrna mono-të-pangopura, të cilat ndihmojnë në uljen e proceseve inflamatore që favorizojnë zhvillimin e kancerit. Zëvendësimi i vajrave të rafinuar me këto burime është një nga ndryshimet më të vlefshme që mund të bëhen në dietë.

Si të mbështetet sistemi natyral i pastrimit të trupit

Perimet kryqëzore, si brokoli, lulelakra, kale, lakra dhe rukola, përmbajnë substanca që ndihmojnë në aktivizimin e enzimave të detoksifikimit në mëlçi, duke ndihmuar trupin të largojë më mirë substancat kancerogjene. Konsumimi i tyre të gjalla ose të ziera lehtë ruan më shumë nga përfitimet e tyre.

Hudhra dhe qepa përmbajnë përbërës sulfurorë me veti të njohura mbrojtëse, ndërsa çaji jeshil është i pasur me EGCG, një polifenol i studiuar gjerësisht për rolin e tij në frenimin e shumimit të qelizave kancerogjene.

Një pyetje që mbetet ende pa përgjigje

Provat që lidhin ushqyerjen me parandalimin e kancerit janë grumbulluar prej dekadash. Sot, pyetja nuk është më nëse ushqimi ndikon apo jo. Kjo është bërë e qartë. Pyetja e vërtetë është pse, pavarësisht gjithë këtyre të dhënave, ushqyerja vazhdon të trajtohet si diçka dytësore në shumë diskutime mjekësore për kancerin.

Nëse kërkimet tregojnë se ushqimi mund të luajë një rol real në uljen e rrezikut, atëherë ndoshta ka ardhur koha që kjo të mos mbetet më në periferi të bisedës, por të bëhet pjesë qendrore e saj.