Pse Disa Duhanpirësve u Shfaqet Kanceri, ndërsa Të Tjerëve Jo?

600 Tumore Zbulojnë Dallimet

Studiuesit analizuan rreth 600 tumore të zhvilluara te minj me prejardhje gjenetike të ndryshme dhe zbuluan se, edhe pse shumë prej tumoreve arritën gjendje biologjike të ngjashme, mutacionet që i çuan drejt atyre gjendjeve ndryshonin sipas përbërjes gjenetike të çdo kafshe.

Kjo do të thotë se dy tumore që duken të ngjashëm në një fazë të përparuar mund të kenë lindur përmes dy shtigjeve molekulare të ndryshme, të përcaktuara pjesërisht nga gjenet e trashëguara nga organizmi.

Këto gjetje sugjerojnë se përbërja gjenetike mund të ndikojë në mënyrën se si zhvillohet kanceri, jo vetëm në predispozitën fillestare të një personi për t'u prekur prej tij, dhe mund të kontribuojë gjithashtu në përcaktimin e mënyrës se si tumoret i përgjigjen trajtimeve të ndryshme.

Studiuesit besojnë se kjo njohuri mund të ndihmojë në të ardhmen në zhvillimin e mjeteve më të sakta për parandalimin, diagnostikimin dhe trajtimin e kancerit, bazuar në karakteristikat gjenetike të secilit person, në vend të trajtimit të të gjitha tumoreve në të njëjtën mënyrë.

Studimi është fryt i viteve të bashkëpunimit ndërkombëtar mes Universitetit të Kembrixhit dhe Universitetit të Edinburgut, si dhe një numri universitetesh dhe institucionesh kërkimore në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara. Studimin e udhëhoqën Profesor Duncan Odom, Dr. Sarah Aitken dhe Profesor Martin Taylor, në një përpjekje për të kuptuar rolin që luajnë gjenet e trashëguara në përcaktimin e natyrës së tumoreve dhe mutacioneve që grumbullohen brenda tyre.

Si Zhvillohet Kanceri?

Kanceri zhvillohet kur mutacionet dhe ndryshimet grumbullohen në ADN-në e qelizave, duke u lejuar atyre të rriten dhe të ndahen në mënyrë të pakontrolluar. Me kalimin e kohës, këto qeliza mund të kapërcejnë sinjalet normale që e shtyjnë qelizën e dëmtuar të ndalojë ndarjen ose të hyjë në procesin e vdekjes së programuar (apoptozë), duke vazhduar kështu të shumohen dhe të formojnë tumore.

Faktorë të ndryshëm mjedisorë mund të rrisin dëmtimin e ADN-së. Për shembull, tymi i cigareve përmban një numër të madh substancash kancerogjene të afta të dëmtojnë qelizat e mushkërive, ndërsa rrezet ultravjollcë të diellit mund të shkaktojnë dëmtim të ADN-së në qelizat e lëkurës.

Por ekspozimi ndaj të njëjtit faktor dëmtues nuk çon gjithmonë në të njëjtin rezultat te të gjithë njerëzit — çka i ka shtyrë studiuesit prej vitesh të dyshojnë se dallimet gjenetike të trashëguara ndikojnë në mënyrën se si trupi e trajton këtë dëmtim.

Gjenet Vizatojnë Rrugën drejt Tumorit

Profesor Duncan Odom, autori kryesor i studimit, tha se edhe pse tumoret shpesh arrijnë të njëjtën fazë përfundimtare biologjike, rruga që të çon drejt saj përcaktohet nga përbërja gjenetike e individit. Odom, i cili e udhëhoqi kërkimin gjatë kohës që punonte në Institutin e Kërkimit të Kancerit të Universitetit të Kembrixhit, përpara se të kalonte në Qendrën Gjermane të Kërkimeve për Kancerin në Heidelberg, shtoi: "Arritëm për herë të parë të tregojmë se sa ndikon përbërja gjenetike si në proceset e shfaqjes së mutacioneve, ashtu edhe në shtigjet që çojnë drejt zhvillimit të tumorit."

Këto gjetje tregojnë se prejardhja gjenetike nuk funksionon domosdoshmërisht si një çelës i drejtpërdrejtë që ndez ose ndal kancerin, por mund të orientojë qelizat drejt mutacioneve dhe shtigjeve specifike kur ekspozohen ndaj faktorëve kancerogjenë.

Pse Preket një Duhanpirës dhe Jo Tjetri?

Kjo shpjegim ndihmon në kuptimin e një prej pyetjeve që prej kohësh kanë hutuar shkencëtarët dhe publikun: pse disa duhanpirës zhvillojnë kancer të mushkërive, ndërsa te të tjerët sëmundja nuk shfaqet, pavarësisht se vazhdojnë të pinë duhan për vite të gjata?

Por studimi tregon se përgjigja e trupit ndaj atij dëmtimi mund të ndryshojë nga një person te tjetri, si rezultat i ndryshueshmërisë në gjenet e trashëguara, dhe ky ndryshim mund të pasqyrohet në natyrën e mutacioneve që formohen brenda qelizave dhe mënyrën se si zhvillohet tumori.

Kështu, e njëjta ekspozim mjedisor mund të prodhojë shtigje të ndryshme të sëmundjes, edhe kur njerëzit ekspozohen ndaj së njëjtës dozë të faktorit kancerogjen.

Një Hap drejt Trajtimit më të Saktë

Gjetjet mund të ndihmojnë në mbështetjen e drejtimit të Mjekësisë së Saktë (Precision Medicine), i cili synon të përzgjedhë mjetet e parandalimit dhe trajtimit sipas karakteristikave gjenetike dhe biologjike të secilit pacient dhe tumori të tij.

Nëse shkencëtarët arrijnë të përcaktojnë mënyrën se si prejardhja gjenetike ndikon në shfaqjen e mutacioneve, mund të bëhet e mundur identifikimi i hershëm i personave më të prirur ndaj disa llojeve të kancerit, ose parashikimi i shtegut që mund të ndjekë tumori.

Kjo njohuri mund të kontribuojë gjithashtu në përzgjedhjen e trajtimeve që synojnë pikat specifike të dobëta molekulare brenda çdo tumori, dhe në shpjegimin e arsyes pse disa pacientë përgjigjen ndaj një trajtimi të caktuar, ndërsa i njëjti trajtim nuk jep rezultate të ngjashme te të tjerë.

Rezultate Premtuese, por Paraprake

Shkencëtarët paralajmërojnë kundër zgjerimit të interpretimit të gjetjeve apo zbatimit të tyre direkt te njerëzit, pasi studimi u krye te minjtë, dhe nevojiten ende kërkime shtesë për të kuptuar shkallën në të cilën mekanizmat e zbuluara zbatohen te tumoret njerëzore.

Zhvillimi i kancerit gjithashtu nuk përcaktohet nga një faktor i vetëm gjenetik, por rezulton nga një ndërveprim jashtëzakonisht kompleks mes gjeneve të trashëguara, ekspozimeve mjedisore, stilit të jetesës, dhe ndryshimeve të rastësishme ose të fituara që ndodhin brenda qelizave me kalimin e kohës.

Studimi shton kështu një dëshmi të re se kuptimi i kancerit nuk kufizohet vetëm te identifikimi i faktorit kancerogjen, por kërkon gjithashtu njohjen e natyrës së trupit që ekspozohet ndaj tij, dhe si përbërja e tij gjenetike mund të drejtojë udhëtimin e qelizave nga dëmtimi fillestar drejt shfaqjes dhe zhvillimit të tumorit.

Artikulli origjinal: Al Jazeera Net, publikuar më 2 gusht 2026, bazuar në studimin e publikuar në revistën shkencore "Nature". Përshtatur në shqip nga Mjekësia Bimore Arabe.