Epilepsia: Faktorët e Rrezikut dhe Strategjitë Mbështetëse Natyrore

Çfarë Është Epilepsia?

Epilepsia është një gjendje shpesh e keqkuptuar, pasi shumica e njerëzve besojnë se epilepsia dhe konvulsionet janë e njëjta gjë. Sipas Fondacionit të Epilepsisë, nuk janë.

Një konvulsion është një ngjarje e vetme neurologjike, e karakterizuar nga një ndërprerje e sinjaleve elektrike të komunikimit midis neuroneve në tru. Epilepsia, nga ana tjetër, është një sëmundje kronike e karakterizuar nga kriza të përsëritura dhe refleksive ose të paprovokuara — vetëm një formë e "çrregullimit të konfiskimeve", i cili përfshin edhe episode të vetme konvulsionesh. Të kesh një konvulsion të vetëm nuk do të thotë domosdoshmërisht se ke epilepsi, edhe pse mund të jetë një shenjë paralajmëruese.

Sot, dikush përgjithësisht konsiderohet të ketë epilepsi nëse ka pasur dy ose më shumë kriza të paprovokuara brenda 24 orëve. Një krizë e vetme e paprovokuar zakonisht nuk mjafton për diagnozë, edhe pse rrit rrezikun për një krizë të dytë brenda dhjetë viteve.

Shenjat dhe Simptomat

Shenjat dhe simptomat ndryshojnë sipas llojit të konvulsionit, frekuencës dhe ashpërsisë. Në përgjithësi, krizat karakterizohen nga humbje e kontrollit muskulor/motorik, dridhje, konvulsione, humbje vetëdijeje, dhe ndryshime humori/emocionale. Çdo konvulsion ka fillimin, mesin dhe fundin, me simptoma të ndryshme në secilën fazë:

Llojet e Krizave Epileptike

Sindromat e epilepsisë dallohen sipas shumë faktorëve: lloji dhe shkaku i konfiskimeve, mosha e fillimit, informacioni gjenetik, pjesët e trurit të përfshira, ashpërsia/frekuenca, modelet në EEG/MRI/CT, dhe perspektiva e rikuperimit. Ekzistojnë tre lloje kryesore:

1. Konvulsione me Fillim të Gjeneralizuar

Prekin të dyja anët e trurit njëherësh (p.sh. toniko-klonike, mungesë, atonike). Simptoma motore: kërcitje ritmike, dobësi/lëshim muskulor, dridhje, ngurtësi. Simptoma jo-motore: magji shikimi, shtrëngim i shkurtër qepallash.

2. Kriza me Fillim Fokal

Fillojnë në një zonë ose grup qelizash në njërën anë të trurit. Gjatë krizës "së vetëdijshme" (thjeshtë e pjesshme), personi mbetet zgjuar/vetëdijshëm; gjatë krizës me "vetëdije të dëmtuar" (komplekse e pjesshme), ka konfuzion vetëdijeje. Mund të përfshijnë lëvizje automatike të përsëritura (duartrokitje, përtypje, fërkim duarsh) ose simptoma jo-motore (ndjesi, emocione, funksione autonome si rrahje zemre ose probleme gastrointestinale).

3. Konvulsione me Fillim të Panjohur

Fillimi i krizës nuk dihet (p.sh. ndodh natën, pa dëshmitarë). Përfshijnë simptoma motore (spazma toniko-klonike/epileptike) ose jo-motore (ndalim sjelljeje, shikim fiks).

Shkaqet dhe Faktorët e Rrezikut

Shkaku i saktë i epilepsisë në shumicën e rasteve mbetet i panjohur. Konvulsionet dhe epilepsia mund të zhvillohen në çdo moshë, por fëmijët dhe personat mbi 60 vjeç kanë rrezik më të lartë. Faktorët e mëposhtëm mund të rrisin rrezikun ose të kontribuojnë:

• Dëmtim truri — tumore, demenca, goditje në tru dhe gjendje të tjera dëmtuese.
• Gjenetika — histori familjare e konvulsioneve/epilepsisë.
• Zhvillim jonormal i trurit — për shkak të ushqyerjes së dobët gjatë shtatzënisë, mungesës së oksigjenit, infeksioneve, paralizës cerebrale.
• Sëmundje infektive — meningjiti, encefaliti viral, HIV/SIDA.
• Çekuilibër i neurotransmetuesve në kanalet e komunikimit qelizor të trurit.
• Epilepsia autoimune — kur sistemi imunitar sulmon indin nervor.
• Temperatura të larta ose medikamente të caktuara — mund të shkaktojnë konvulsione, pa çuar domosdoshmërisht në epilepsi.
• Pabarazi elektrolitesh dhe mangësi lëndësh ushqyese.
• Ankthi dhe stresi, si dhe përdorimi i alkoolit.

Diagnostikimi

Nëse keni përjetuar një konvulsion ose disa kriza, shkoni urgjentisht te mjeku — konvulsionet mund të jenë shenjë e problemeve serioze shëndetësore. Mjeku shqyrton rrethanat, historinë tuaj mjekësore e familjare, dhe kryen ekzaminim fizik e neurologjik (funksioni motorik dhe mendor).

Para se të diagnostikohet epilepsia, duhen përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme përmes analizave të gjakut (sëmundje infektive, funksion mëlçie/veshkash, nivele glukoze). Hapi tjetër është zakonisht një EEG (elektroencefalogram) — testi më i zakonshëm diagnostikues, tërësisht joinvaziv dhe pa dhimbje, që regjistron aktivitetin elektrik të trurit. Mund të përdoren edhe imazhe (CT, MRI, PET, SPECT) për të gjetur ose përjashtuar tumore dhe anomali të tjera. Në shumicën e rasteve, epilepsia diagnostikohet nëse janë përjetuar disa kriza pa arsye të dukshme ose të kthyeshme.

Trajtimet Konvencionale

Plani i trajtimit varet nga shëndeti juaj i përgjithshëm, simptomat, ashpërsia e tyre, dhe përgjigja ndaj terapive të caktuara. Opsionet më të zakonshme përfshijnë:

Ilaçet Antiepileptike

Antikonvulsantët reduktojnë numrin dhe shpeshtësinë e krizave; në disa raste mund t'i eliminojnë plotësisht.

Stimuluesi i Nervit Vagus

Pajisje mjekësore e vendosur kirurgjikisht nën lëkurë në gjoks, që përdor stimulim elektronik për të parandaluar krizat. Një përmbledhje e vitit 2019 (Neurosurgery Clinics of North America) gjeti se 50% e pjesëmarrësve patën një reduktim prej 50% të krizave gjatë dy vjetësh.

Kirurgjia e Trurit

Përdoret në raste më të rënda — heqja ose ndryshimi i pjesës së trurit ku ndodhin krizat.

Çfarë të Bëni Nëse Dikush Ka një Konvulsion

Të jesh dëshmitar i një konvulsioni mund të jetë e frikshme — ruani gjakftohtësinë.

Strategjitë Natyrale Mbështetëse

Konvulsionet nuk mund të parandalohen gjithmonë, por kuptimi, menaxhimi dhe shmangia e nxitësve mund të ulë ndjeshëm rrezikun. Nxitës të zakonshëm: stres fizik/emocional, lodhje/gjumë i dobët, ankth/panik, alkool/drogë, mbi-stimulim (zhurma, drita, elektronikë), dhe ndryshime hormonale (pubertet, shtatzëni, menopauzë).

Ushqim dhe Ndjeshmëri Ushqimore

Theksoni yndyrna të shëndetshme (avokado, vaj/gjalpë kokosi, vaj ulliri ekstra i virgjër, gjalpë/ghee nga kafshë të rritura në kullota, fara liri/kërpi/chia, arra, ullinj) dhe proteina të pastra (mish i ushqyer me bar, shpendë të rritura në kullota, peshk i kapur në natyrë). Ndjeshmëritë ushqimore (të ndryshme nga alergjitë — reagojnë me vonesë prej orësh/ditësh) mund të kontribuojnë në inflamacion dhe probleme neurologjike me kalimin e kohës; më të zakonshmet përfshijnë glutenin, bulmetin, sojën, misrin, kikirikët, arrorët, butakët dhe vezët. Testimi i gjakut mund të ndihmojë në identifikimin e tyre, edhe pse nuk mbulon çdo ushqim dhe mund të japë rezultate false.

Stresi dhe Gjumi

Reduktoni aktivitetet/situatat stresuese; praktikoni frymëmarrje të thellë, relaksim muskulor, vizualizim, ditar, dhe teknika të tjera qetësuese. Shkoni në shtrat dhe zgjohuni në të njëjtën orë çdo ditë (7-9 orë gjumë), duke shmangur sheqerin, kafeinën dhe alkoolin në mbrëmje, si dhe ekranet të paktën 2 orë para gjumit. Krijoni një dhomë gjumi të qetë, të errët, me temperaturë të rehatshme.

Ekspozimi ndaj EMF dhe Rrezatimit

Disa kërkime paraprake sugjerojnë se ekspozimi afatgjatë ndaj rrezatimit elektromagnetik të nivelit të ulët (WiFi, celularë, Bluetooth) mund të lidhet me disa simptoma neurologjike te persona të ndjeshëm, edhe pse fusha e kërkimit është ende në zhvillim e sipër dhe rezultatet nuk janë konkluzive. Si masë paraprake e thjeshtë dhe pa rrezik: përdorni internet me kabllo kur është e mundur, fikni ruterin WiFi natën, mbani celularët larg kokës dhe dhomës së gjumit, dhe përdorni kufje në vend të mbajtjes së telefonit pranë veshit.

Lëvizshmëria e Zorrëve dhe Vitamina D

Studime kanë sugjeruar lidhje midis çrregullimeve të zorrëve (p.sh. sindroma e zorrës së irrituar) apo kapsllëkut dhe rrezikut të krizave — mbani hidratim të mirë (të paktën 8-10 gota ujë/ditë) dhe marrje të mjaftueshme fibrash. Vitamina D është thelbësore për shëndetin neurologjik dhe mungesa e saj shoqërohet me rrezik të shtuar krizash — kontrolloni nivelet me mjekun tuaj përpara se të merrni shtesa.

Mbështetja Bimore Profesionale

Bimë të rralla mjekësore shkretinore janë studiuar dhe përdorur për t'i ardhur në ndihmë pacientëve me lloje dhe faza të ndryshme të epilepsisë, si pjesë e një qasjeje mbështetëse ndaj shëndetit dhe mirëqenies së përgjithshme, krah kujdesit neurologjik ekzistues.