Commiphora gileadensis (Basham): balsami legjendar i arabëve

Pak bimë mbajnë një histori aq të pasur sa balsami arab. E njohur si “Basham”, “Balm of Mecca” dhe si “Balm of Gilead”, kjo pemë aromatike ka qenë dikur më e çmuar se ari — një thesar parfumesh e ilaçesh. Sot, të njëjtat rrëshira aromatike po tërheqin vëmendjen e shkencës moderne.

Përshkrimi botanik

Commiphora gileadensis është një specie shkurre ose pemë e vogël, me lartësi 2–3 metra. Ka gjethe të vogla me një aromë të këndshme, lule të vogla të kuqe dhe fruta gri në të kuq, gjithashtu aromatikë e me shije të mirë. Shija e gjetheve i ngjan limonit.

Tipari më dallues është aroma: mjafton të thyesh një degëz ose të shtypësh një gjethe për të ndier parfumin e veçantë — një shenjë e pranisë së lëndëve aktive të rralla.

Origjina dhe historia

Origjina e bimës është Gadishulli Arabik — Arabia Saudite, Jemeni, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Omani jugor. Historikisht, balsami ka qenë ndër bimët më të shtrenjta dhe me parfumin më të rrallë. Rritej në kopshte të mbrojtura dhe vlerësohej si bimë kozmetike nga zonjat mbretërore.

Pothuajse të gjitha pjesët e bimës kanë veti terapeutike të vlerësuara në traditë. Aroma e tyre e fuqishme është vetë tregues i pasurisë me lëndë kuruese të rralla.

Përbërja kimike dhe lëndët aktive

Vlera e balsamit qëndron te vaji i tij eterik i pasur. Komponimi më i studiuar është β-caryophyllene — një seskuiterpen me interes të madh farmakologjik:

Vetitë kryesore të dokumentuara në literaturë janë analgjezike, antiinflamatore, antibakteriale, antireumatike, astringjente dhe depurative (pastruese).

Dobitë dhe fushat e kërkimit

Balsamit arab i njihen përdorime të shumta në mjekësinë tradicionale. Shumica burojnë nga tradita dhe nga studime laboratorike paraprake; ato tregojnë potencial premtues:

• Interes në onkologji: studime laboratorike kanë treguar se β-caryophyllene nga balsami nxit në mënyrë selektive vdekjen (apoptozën) e qelizave tumorale, pa dëmtuar qelizat normale.
• Mbështetje imunitare: tradicionalisht konsiderohet forcues i sistemit imunitar.
• Rigjenerim i indeve dhe plagët: përdorim historik për pastrimin dhe shërimin e shpejtë të plagëve, me veti antiseptike.
• Sistemi tretës: tradicionalisht forcon muret e stomakut, lehtëson tretjen dhe mbështet pastrimin e zorrëve.
• Frymëmarrja: përdorim tradicional për astmën dhe vështirësitë respiratore.
• Mbështetje për mëlçinë: tradicionalisht konsiderohet pastrues i mëlçisë.
• Shëndeti i lëkurës: gjethet përdoren tradicionalisht për ekzemën, plagët kronike, infeksionet mykotike, aknet dhe kujdesin e fytyrës.
• Veti antimikrobike: studime tregojnë aktivitet ndaj baktereve, viruseve dhe kërpudhave.
• Higjiena e gojës: kërcelli përdoret tradicionalisht për pastrimin e dhëmbëve dhe forcimin e mishrave.
• Dhimbjet: tradicionalisht qetëson dhimbjet e kokës, migrenën dhe dhimbjet e qafës.