7 Faktorët Kryesorë që Kontribuojnë në Autoimunitet

Sa e Përhapur Është Autoimuniteti?

Kushtet autoimune — si lupusi, artriti reumatoid dhe skleroza e shumëfishtë (MS) — sipas vlerësimeve të organizatave shëndetësore ndikojnë në më shumë se 250 milionë njerëz në mbarë botën. Në Shtetet e Bashkuara, sëmundjet autoimune renditen si kategoria e tretë e sëmundjeve kronike, pas sëmundjeve kardiovaskulare dhe kancerit.

Ky artikull mund t'ju interesojë nëse ju vetë, një mik apo një anëtar familjeje jeni diagnostikuar me një sëmundje autoimune; nëse keni histori familjare dhe doni të kuptoni faktorët e rrezikut; ose thjesht nëse doni të mësoni më shumë rreth mënyrave natyrale të mbështetjes së sistemit imunitar krah kujdesit mjekësor.

Çfarë Thonë Kërkimet

Sipas disa vlerësimeve kërkimore në fushën e imunologjisë, rreth 25% e ndjeshmërisë ndaj kushteve autoimune lidhet me faktorë gjenetikë, ndërsa pjesa tjetër lidhet me faktorë mjedisorë dhe të stilit të jetesës. Kjo do të thotë se gjenetika krijon "terrenin", por faktorët e mëposhtëm shpesh vendosin nëse dhe kur aktivizohet një përgjigje autoimune:

1. Ndjeshmëria ndaj Glutenit
2. Ushqimet e Modifikuara Gjenetikisht (OMGJ)
3. Mosfunksionimi i Zorrëve
4. Stresi mbi Sistemin Nervor
5. Toksinat Mjedisore
6. Stresi Kronik dhe Hormonet
7. Infeksionet

Secili faktor luan një rol të ndryshëm nga personi në person — për disa mund të jetë më i rëndësishëm njëri faktor, për të tjerë një tjetër. Kjo është arsyeja pse vlerësimi dhe mbështetja duhet të jenë të individualizuara.

1. Ndjeshmëria ndaj Glutenit

Gluteni është proteina e gjetur në grurë, elb, speltë dhe thekër. Është një proteinë ngjitëse që mund të krijojë sfida për traktin e tretjes dhe shpesh lidhet me murin e zorrëve të vogla, ku mund të nxisë çrregullime të sistemit tretës dhe imunitar. Kur alergjia ndaj glutenit është e plotë, mund të shkaktojë shkatërrim të vileve të zorrëve të vogla (strukturat që lejojnë thithjen e lëndëve ushqyese) — gjendje e njohur si sëmundja Celiac.

Ndjeshmëria ndaj glutenit jo-celiac (NCGS) është gjithashtu e njohur si faktor kontribues në gjendje inflamatore dhe autoimune. Për personat me NCGS, konsumi i glutenit mund të nxisë një përgjigje kronike stresi që rrit inflamacionin në pjesë të ndryshme të trupit.

NCGS është lidhur në literaturë me çrregullime inflamatore të llojeve të ndryshme dhe përmendet si faktor i mundshëm kontribues në sëmundje si artriti reumatoid, diabeti tip 1, tiroiditi Hashimoto dhe dermatiti herpetiformis, ndër të tjera, si dhe me astmën dhe alergjitë. Nëse dyshoni për ndjeshmëri ndaj glutenit, testimi dhe vlerësimi duhet të bëhen nga mjeku — mos filloni një dietë pa gluten afatgjatë bazuar vetëm në supozime.

2. Ushqimet e Modifikuara Gjenetikisht (OMGJ)

Disa qasje të mjekësisë funksionale shqetësohen se konsumi afatgjatë i ushqimeve të përpunuara industrialisht (përfshirë ato me përbërës OMGJ) mund të lidhet me çrregullime të tretjes dhe reaksione inflamatore te disa individë të ndjeshëm, edhe pse kjo lidhje nuk është vërtetuar në mënyrë përfundimtare shkencërisht për popullatën e përgjithshme.

Pavarësisht debatit mbi OMGJ specifikisht, një parim më i gjerë e më i pranuar është ky: një dietë e bazuar në ushqime të plota, jo të përpunuara — perime, fruta, proteina cilësore dhe yndyrna të mira — mbështet më mirë shëndetin e zorrëve dhe funksionin imunitar sesa një dietë e mbështetur kryesisht në ushqime ultra të përpunuara.

3. Mosfunksionimi i Zorrëve

Zorrët strehojnë pjesën më të madhe të indit imunitar të trupit dhe komunikojnë drejtpërdrejt me trurin nëpërmjet nervit vagus. Një ekuilibër i dobët bakterial (dysbiosis) shoqërohet shpesh me çrregullime të traktit tretës, si dhe me kushte autoimune dhe çështje të humorit e sjelljes. Shëndeti i trupit dhe i mendjes varet ngushtë nga shëndeti i mikrobiomës.

Kur sistemi tretës është i dëmtuar, kjo mund të çojë në përthithje më të dobët të lëndëve ushqyese dhe rritje të ngarkesës toksike në trup — një nga faktorët kontribues në sëmundje kronike. Për shembull, rritja e tepërt e tharmit (kandidoza) mund të prodhojë nënprodukte që ndikojnë në funksionimin neurologjik, duke kontribuar në "mjegull mendore", ndryshime humori dhe vështirësi përqendrimi.

4. Stresi mbi Sistemin Nervor

Sistemi nervor dhe sistemi imunitar janë të lidhur ngushtë dhe punojnë së bashku për t'i mundësuar trupit t'u përshtatet dhe të shërohet nga stresorët. Stresi kronik mbiaktivizon boshtin hipotalamus-hipofizë-veshkë (boshti HPA), duke rritur hormonet e stresit si kortizoli. Me kalimin e kohës, kjo mund të kontribuojë në ulje të imunitetit, çrregullim të funksionit tretës dhe rritje të ndjeshmërisë ndaj inflamacionit.

Trauma fizike (aksidente, rënie, dëmtime të kurrizit e të qafës) dhe stresi kronik emocional janë të dyja forma stresi që mund të rëndojnë sistemin nervor autonom. Sipas studiuesve, mbingarkesa e vazhdueshme e sistemit nervor mund të kontribuojë në ndryshime të funksionit imunitar dhe rritje të ndjeshmërisë ndaj një sërë gjendjesh shëndetësore.

Disa qasje alternative (si kiropraktika) sugjerojnë gjithashtu një lidhje mes keqrreshtimeve të kurrizit dhe funksionit nervor/imunitar; kjo teori specifike nuk gëzon mbështetje të fortë në literaturën mjekësore kryesore, prandaj e trajtojmë me kujdes dhe theksojmë vetëm lidhjen më të gjerë, të njohur mirë, mes stresit kronik, sistemit nervor autonom dhe funksionit imunitar.

5. Toksinat Mjedisore

Bota moderne përmban shumë kimikate mjedisore, dhe ekspozimi kumulativ ndaj tyre mendohet të luajë një rol në zhvillimin e kushteve autoimune te disa individë. Trupi ka një sistem detoksifikimi metabolik (kryesisht në mëlçi) të ndërtuar për të trajtuar këtë ngarkesë, duke shndërruar toksinat e tretshme në yndyrë në forma të tretshme në ujë që mund të eliminohen.

Disa individë kanë variacione gjenetike që ndikojnë në aftësinë e tyre për të përpunuar toksinat, ndërsa të tjerë kanë sistemet e tyre të detoksifikimit të mbingarkuara nga ekspozimi i vazhdueshëm. Kjo mund të kontribuojë në rritje të stresit oksidativ dhe inflamacionit kronik.

6. Stresi Kronik dhe Hormonet

Stresi kronik është një nga karakteristikat e jetës moderne dhe lidhet me ngadalësim të metabolizmit, inflamacion kronik dhe çrregullim të funksionit imunitar. Niveli i lartë i vazhdueshëm i hormoneve të stresit mund të kontribuojë në probleme të tretjes, rritje të oreksit, shtim peshe, çrregullime të tiroides dhe përshpejtim të lodhjes qelizore.

Këto ndryshime shihen shpesh te personat me ankth, depresion dhe çrregullime të tjera të humorit — dhe shumë sëmundje autoimune shoqërohen me rritje kronike të hormoneve të stresit si pjesë e një cikli të vështirë për t'u ndërprerë pa mbështetje.

Jetesa e vazhdueshme në gjendje alarmi (stres/ankth kronik) është kërkuese për fiziologjinë njerëzore. Menaxhimi i stresit — gjumë i mjaftueshëm, lëvizje e rregullt, frymëmarrje e ngadaltë, mbështetje sociale dhe, kur nevojitet, ndihmë profesionale — është pjesë themelore e çdo qasjeje ndaj shëndetit autoimun.

7. Infeksionet

Infeksionet parazitare kronike janë lidhur me përshkueshmërinë e zorrëve, çrregullime të lëvizjeve të zorrëve, keq-përthithje, refluks, çrregullime lëkure, dhimbje nyjesh, alergji dhe dobësim të imunitetit. Infeksione të tjera të njohura si faktorë të mundshëm kontribues përfshijnë virusin Epstein-Barr (mononukleoza), sëmundjen Lyme, HPV-në, citomegalovirusin, H. Pylori, mbirritjen bakteriale të zorrës së hollë (SIBO) dhe kandidozën.

Këto infeksione, sipas kërkimeve në fushën e imunologjisë (teoria e "molecular mimicry" — mimikimit molekular), mund të dobësojnë sistemin imunitar ose të nxisin reaksione anormale që, te individë të predispozuar, mund të kontribuojnë në zhvillimin e kushteve autoimune. Diagnostikimi dhe trajtimi i infeksioneve themelore duhet të bëhet gjithmonë nga mjeku.